هلاكت انجامد . و بپرهيز از آنكه غافل باشى از نظر كردن در امور رعايا و امر مملكت خود ، پس از آن ، نظر كن در امر خودت و مقدّم‌دار آن چيزى را كه باعث اصلاح امر آخرت تو مىشود بر آنچه باعث اصلاح امر دنياى تو مىشود . و راه راست آن است در وقتى كه به حربى مبتلا شوى كه در جميع امور حازم الرأى باشى - يعنى ، به حزم و احتياط عمل نمايى - و بپرهيز از هزيمت كه هرگاه هزيمت بر لشكرى وارد شود ، ديگر به زودى كمرى محكم نتوانند بست . و بسيار گردان جاسوسان را تا اخبار دشمنان دم‌به‌دم نزد تو حاضر و معلوم باشد و حذر كن از آنكه حيله و فريبى با تو نكنند . و هرگاه به چيزى امر كردى ، بعد از آن به حقيقت برس كه آنچه امر كرده‌اى به عمل آمده يا نه . و در اين باب تقصير و سستى مكن كه اگر تقصيرى كنى ، نقصان به هيبت تو راه يابد و هرگاه امر كنى كه از جانب تو مكتوبى به‌جايى نويسند ، از مهر كردن و ارسال آن حذر كن تا وقتى كه خود آن را ببينى و بخوانى و بر مضمون آن اطّلاع صحيح به‌هم رسانى ، چه با پادشاهان در اين ابواب حيله‌ها بسيار مىشود . بپرهيز از آنكه سرّ خود به كسى آشكار گردانى و خواب خود را به قدر و اندازه راحت جسمت ساز . يعنى ، زياد از قدرى كه جسم به آن راحت پذيرد و بدن به آن قوّت گيرد خواب مكن . و مشغول مساز خود را ، الّا به جدّ اشياء . پس ، چنان كن كه امور تو همه جدّ بىهزل باشد و هرگاه عزيمت كارى كردى ، بكن و هرگاه قدرت بر خصمى به‌هم رسانيدى ، ابقاى او كن ، يعنى ، به سبب انتقام كشيدن در اهلاك او مكوش . و هرگاه با دشمنى ملاقات كردى ، برحذر باش و بپرهيز از آنكه غافل شوى از كيمياى بزرگ و تدبير و سرانجام صاحبان [ 137 ب ] آن كيميا و طلب ميل دلهاى ايشان كردن و مسامحت با ايشان نمودن . و ايشان اصحاب زراعت و فلاحتند ، چه كيميا معمور ساختن زمين است به زرع و نبات . به درستى كه رعيّت به آن آرام مىگيرند و لشكريان به آن بسيار مىشوند و خزاين اموال به آن معمور مىشود و دولت به آن ثابت مىماند . پس ، گنجايش ندارد كه عدول كنى و تقصيرورزى در امرى كه عاقبت آن اينهاست . و راه راست آن است كه اكرام كنى نسبت به صاحبان مراتب بلند در مذاهب . پس ، هركس از ايشان را به اندازهء علم و عقل مراعات كنى و اكرام خود را نسبت به ايشان ظاهر و مشهود سازى تا رعيّت جاهل به حقوق اهل فضل نباشند و قدر ايشان بدانند . و